Waar komt nudging vandaan?
Het Engelse werkwoord to nudge betekent iemand zachtjes duwen. Richard Thaler en Cass Sunstein schreven in 2008 het boek Nudge. Thaler kreeg in 2017 de Nobelprijs voor de economie voor zijn bijdragen aan de gedragseconomie. De Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen noemde nudging in het persbericht een term die hij zelf had bedacht.
Het idee erachter: er is altijd een keuzeomgeving die beïnvloedt wat mensen kiezen. Sunstein noemt dat choice architecture. Een nieuwe nudge vervangt dus meestal een bestaande. Een navigatiesysteem is volgens hem een voorbeeld van een nudge: het wijst een route aan, maar je mag zelf een andere weg nemen.
Voorbeelden van nudges
Sunstein zet nudges af tegen verboden en geboden en tegen financiële prikkels, zoals belastingen en subsidies. Een nudge stuurt, maar laat de keuze bij de persoon zelf. Voorbeelden uit zijn werk en uit de toelichting bij de Nobelprijs:
- Standaardinstelling: de optie die geldt als je zelf niets kiest, zoals de standaardinstellingen op een telefoon of automatische deelname aan een pensioenregeling.
- Herinnering: een sms dat je een rekening moet betalen of dat je morgen een afspraak bij de dokter hebt.
- Later sparen: in het programma Save More Tomorrow van Thaler en Shlomo Benartzi beloven werknemers vooraf een deel van hun toekomstige loonsverhogingen te sparen.
Voorbeeld: nudging in een webwinkel
Een koffiebrander uit Breda wil meer abonnementen verkopen. Op de productpagina staat het abonnement nu als eerste optie, met de losse zak ernaast. De klant ziet het abonnement eerst, maar sluit het alleen af door er zelf op te klikken. Dat is een nudge.
Wat niet mag: het abonnement als vooraf aangevinkt vakje in de winkelwagen zetten. Volgens de ACM gebruik je nooit een vooraf aangevinkt vakje voor een product waarvoor de consument moet betalen. De ACM sprak eerder een bedrijf aan dat bij de online aankoop van een tv automatisch een betaald servicepakket in het winkelmandje zette. Ook een vooraf aangevinkte aanmelding voor de nieuwsbrief mag niet bij mensen die nog geen klant zijn. Zie ook opt-in.
Waar ligt de grens met dark patterns?
Volgens Sunstein mag een nudge nooit de vorm van manipulatie of bedrog aannemen. Wordt een duwtje misleidend, dan spreek je van een dark pattern. De ACM omschrijft dark patterns als oneerlijke en misleidende online beïnvloeding.
De Digital Services Act verbiedt online platforms om dark patterns te gebruiken. Het gaat om technieken die consumenten belemmeren om vrij en goed geïnformeerd te kiezen. Het verbod vult de regels tegen oneerlijke handelspraktijken en de AVG aan: het geldt voor praktijken die daar niet onder vallen. Ook een aftelklok bij een aanbieding die gewoon blijft staan, is volgens de ACM misleiding en verboden. Zo’n klok wekt valse FOMO op.
Veelgestelde vragen over Nudging
Wat betekent nudge?
Nudge is Engels voor een zacht duwtje. In marketing en beleid gaat het om een keuze die mensen een bepaalde kant op stuurt. Ze blijven vrij om anders te kiezen.
Wat is een voorbeeld van nudging?
Een standaardinstelling is een bekend voorbeeld. Wie automatisch is aangemeld voor een pensioenregeling, kan zich afmelden, maar hoeft niets te doen om mee te doen. Ook een herinnering per sms is een nudge.
Is nudging toegestaan?
Ja, zolang de klant vrij kan kiezen en je niet misleidt. Een vooraf aangevinkt vakje voor een betaald product mag niet. Online platforms mogen volgens de Digital Services Act ook geen dark patterns gebruiken.