Hoe ziet astroturfing eruit?
Bij astroturfing lijkt het alsof veel losse mensen iets vinden. In werkelijkheid stuurt één partij de berichten aan. Bekende vormen zijn:
- Nepaccounts en bots: accounts die een boodschap massaal delen, liken of herhalen, zodat het lijkt alsof veel mensen erachter staan.
- Valse reviews, likes en volgers: beoordelingen en interacties die niet van echte klanten komen. Meer daarover lees je bij nepreviews.
- Zich voordoen als klant: medewerkers of ingehuurde mensen die doen alsof ze een tevreden consument zijn.
- Verborgen samenwerkingen: makers die geld krijgen voor een post, maar dat niet vermelden.
Wat zegt de wet over astroturfing?
Het woord astroturfing staat niet in de wet, de praktijk wel. Artikel 6:193g van het Burgerlijk Wetboek noemt handelspraktijken die onder alle omstandigheden misleidend zijn. Daar staan er twee bij die hier direct over gaan:
- op bedrieglijke wijze de indruk wekken dat je niet als bedrijf optreedt, of je op bedrieglijke wijze voordoen als consument;
- valse beoordelingen of aanbevelingen van consumenten plaatsen of laten plaatsen om producten te promoten.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op deze regels. Volgens de ACM geldt het verbod sinds 28 mei 2022 voor reviews, maar ook voor likes, views en volgers.
Wat zeggen de Reclamecode en de DSA?
De Reclamecode Social Media & Influencer Marketing (RSM) zegt dat reclame via sociale media duidelijk herkenbaar moet zijn. Heeft een maker een relevante relatie met een adverteerder, zoals betaling of gratis producten, dan moet dat uitdrukkelijk in de post staan. Een merk dat makers laat posten zonder die vermelding, overtreedt dus de code. Meer over die regels lees je bij influencermarketing.
De Europese digitaledienstenverordening (DSA) kijkt naar de platforms zelf. Zeer grote onlineplatforms moeten jaarlijks hun systeemrisico’s beoordelen. Daarbij analyseren ze ook hoe opzettelijke manipulatie van hun dienst die risico’s beïnvloedt, bijvoorbeeld door niet-authentiek gebruik. De DSA noemt als voorbeelden het aanmaken van nepaccounts en het gebruik van bots.
Voorbeeld: een brillenwinkel in Amersfoort
Een brillenwinkel in Amersfoort wil meer reviews. De eigenaar overweegt om medewerkers onder verzonnen namen positieve reviews te laten schrijven. Dat is astroturfing, en het valt onder het wettelijke verbod op valse beoordelingen.
De winkel kiest een eerlijke route. Na elke oogmeting krijgt de klant een e-mail met een link naar de reviewpagina. Medewerkers die over de winkel posten, zeggen erbij dat ze er werken. Zo groeit het aantal reviews langzamer, maar elke review is echt.
Veelgestelde vragen over Astroturfing
Wat is astroturfing in het kort?
Nepsteun die eruitziet als spontane steun van gewone mensen. Een bedrijf of organisatie zit erachter, maar laat dat niet zien.
Is astroturfing verboden?
Voor bedrijven vaak wel. Je voordoen als consument en valse reviews plaatsen zijn in Nederland altijd verboden. De Reclamecode vraagt daarnaast om betaalde posts als reclame te vermelden.
Wat is het verschil met influencermarketing?
Bij influencermarketing werkt een merk openlijk samen met makers en staat er een vermelding bij. Bij astroturfing verbergt het merk dat het achter de berichten zit.