AI-zichtbaarheid

Systeemprompt (system prompt)

Definitie

Een systeemprompt (system prompt) is een vaste instructie die een AI-model verwerkt voordat de vragen van de gebruiker binnenkomen. Je legt er bijvoorbeeld de rol, de toon, het antwoordformaat en de regels in vast, en die gelden voor het hele gesprek. Zo krijgt een chatbot zijn regels mee, los van wat bezoekers typen.

Ook wel: system prompt, system instructions
Niveau: gevorderd
Bijgewerkt: 6 november 2026
Kort samengevat
  • Een instructie vooraf die bepaalt hoe het model zich in het hele gesprek gedraagt.
  • Bij OpenAI gaan zulke instructies van de ontwikkelaar voor op berichten van de gebruiker.
  • Geen kluis: volgens Google houdt een systeemprompt jailbreaks en lekken niet volledig tegen.

Waarvoor gebruik je een systeemprompt?

Google Cloud noemt onder meer deze toepassingen:

  • Een rol of persona vastleggen, bijvoorbeeld voor een chatbot.
  • Het antwoordformaat bepalen, zoals Markdown.
  • Stijl en toon kiezen: lengte, formaliteit en leesniveau.
  • Doelen of regels voor de taak geven.
  • Extra context meegeven en de taal van het antwoord vastleggen.

Volgens Anthropic stuurt een rol in de systeemprompt het gedrag en de toon van het model. Zelfs één zin maakt al verschil.

Ook achter een chatapp kan een systeemprompt zitten. Claude krijgt in claude.ai en de mobiele apps bij elk gesprek een systeemprompt met actuele informatie, zoals de datum van vandaag. Anthropic past die prompt af en toe aan en publiceert de wijzigingen. Voor de API gelden ze niet.

Wie gaat voor: de systeemprompt of de gebruiker?

OpenAI noemt de instructie van de bouwer een developer message, de opvolger van het oudere system message. Developer messages komen van de ontwikkelaar van de toepassing en gaan voor op berichten van de gebruiker. OpenAI vergelijkt het met programmeren: het developer message is de functie, het gebruikersbericht de invoer waarop die functie werkt.

Bij Google geldt een systeeminstructie voor het hele verzoek, over meerdere beurten van gebruiker en model heen. De systeemprompt telt ook mee in het contextvenster, net als de rest van het gesprek.

Voorbeeld: de systeemprompt van een chatbot

Een zwemschool in Hengelo zet een chatbot op de site. De bouwer geeft het model deze systeemprompt mee:

Je bent de assistent van een zwemschool in Hengelo.
Beantwoord alleen vragen over lessen, diploma's, lestijden en inschrijven.
Schrijf in de jij-vorm, in maximaal 80 woorden.
Weet je iets niet zeker, verwijs dan naar de receptie.
Geef geen medisch advies.

Elke vraag van een ouder komt na deze instructie bij het model binnen. Vraagt iemand om een sollicitatiebrief, dan hoort de chatbot te antwoorden dat dit buiten de taak valt. Bij twijfel over een lestijd hoort de verwijzing naar de receptie te volgen.

Is een systeemprompt geheim en veilig?

Niet helemaal. Volgens Google helpen systeeminstructies het model om regels te volgen, maar houden ze jailbreaks en lekken niet volledig tegen. Google raadt aan voorzichtig te zijn met gevoelige informatie in de systeemprompt.

Anthropic waarschuwt ook dat een prompt kan uitlekken, en dat geen enkele methode waterdicht is. Wie een prompt lekbestendig wil maken, maakt de taak voor het model complexer. Dat kan volgens Anthropic de rest van de taak slechter laten verlopen. Een systeemprompt helpt wel tegen prompt injection, maar is geen volledige bescherming.

Veelgestelde vragen over Systeemprompt

Wat is een system prompt?

Een vaste instructie die een AI-model krijgt voordat de gebruiker iets vraagt. In het Nederlands heet het systeemprompt. Je legt er de rol, toon en regels in vast voor het hele gesprek.

Heeft Claude in claude.ai een systeemprompt?

Ja. Volgens Anthropic krijgt Claude in claude.ai en de mobiele apps bij elk gesprek een systeemprompt, onder meer met de datum. Anthropic publiceert wijzigingen daarin. Voor de API gelden ze niet.

Kan een gebruiker de systeemprompt omzeilen?

Soms wel. Volgens Google helpen systeeminstructies het model om regels te volgen. Jailbreaks en lekken houden ze niet volledig tegen. Zet er dus geen gevoelige informatie in.

Gerelateerde begrippen

  • Prompt injection

    Prompt injection is een aanval waarbij iemand een AI-model met verborgen of misleidende instructies iets laat doen wat niet de bedoeling is.

  • Prompt engineering

    Prompt engineering is het schrijven en verbeteren van instructies (prompts) voor een AI-taalmodel, zodat het model steeds de output geeft die je nodig hebt.

  • Chatbot

    Een chatbot is software waarmee je via tekst of spraak een gesprek voert met een computer.

  • Contextvenster (context window)

    Een contextvenster (context window) is de hoeveelheid tekst, gemeten in tokens, waarmee een taalmodel in één verzoek kan werken.

  • Guardrails (AI)

    Guardrails zijn software en processen rond een AI-systeem die schade aan mensen of systemen moeten voorkomen.

Bronnen

  1. Google Cloud Documentation, Use system instructions (bijgewerkt 5 november 2026).
  2. OpenAI API-documentatie, Text generation (geraadpleegd 31 oktober 2026).
  3. Anthropic (Claude Platform Docs), Prompting best practices (geraadpleegd 31 oktober 2026).
  4. Anthropic (Claude Platform Docs), System prompts (geraadpleegd 31 oktober 2026).

Hulp nodig?

Wij helpen je van strategie tot uitvoering. Bekijk onze aanpak of plan een vrijblijvende kennismaking.